امنیت منابع و تأسیسات آبی یکی از ارکان مهم امنیت پایدار کشورها محسوب میشود. با توجه به محدودیت منابع آبی در ایران و وابستگی شدید بسیاری از مناطق به سامانههای انتقال آب بینحوضهای، حفاظت از این زیرساختها اهمیتی دوچندان یافته است. در سالهای اخیر، وقوع حوادث طبیعی مانند زلزله، سیل، رانش زمین و همچنین تهدیدات انسانی از قبیل خرابکاری، تروریسم یا حملات سایبری، ضرورت توجه به پدافند غیرعامل را بیش از پیش آشکار ساخته است.
پدافند غیرعامل در تأسیسات آبی شامل مجموعهای از تدابیر مهندسی، مدیریتی و آموزشی است که با هدف حفاظت از منابع، شبکههای انتقال و تجهیزات کنترلی انجام میشود. مهمترین اهداف آن عبارتاند از: کاهش آسیبپذیری، حفظ تداوم خدمترسانی، کاهش خسارات، افزایش تابآوری و ارتقای آگاهی کارکنان.
تأسیسات انتقال آب شامل سدها، ایستگاههای پمپاژ، خطوط انتقال، مخازن و سامانههای کنترل است. از آنجا که این اجزا در مناطق باز و گسترده قرار دارند، در برابر تهدیدات فیزیکی و طبیعی بسیار آسیبپذیرند. اجرای اصول پدافند غیرعامل موجب جلوگیری از گسترش بحران و کاهش خسارت میشود.
اصول کلیدی عبارتاند از: مکانیابی و طراحی ایمن، مقاومسازی سازهها، ایجاد مسیرهای جایگزین، حفاظت فیزیکی، پدافند سایبری، آموزش و فرهنگسازی.
در سالهای اخیر، شرکتهای آب منطقهای و آبفا اقداماتی مانند بازنگری طرحهای انتقال آب با رویکرد پدافند غیرعامل، احداث سامانههای اضطراری، نصب سیستمهای پایش لحظهای فشار و نشتیاب و برگزاری مانورهای مشترک انجام دادهاند.
چالشها شامل کمبود بودجه، نبود بانک اطلاعاتی جامع، ضعف هماهنگی بینبخشی و کمتوجهی به تهدیدات سایبری است. راهکارها عبارتاند از: تدوین استانداردهای ملی، الزام پیمانکاران، تقویت همکاری پژوهشی، تخصیص بودجه پایدار و توسعه سامانههای هشدار زودهنگام.
پدافند غیرعامل در تأسیسات انتقال آب، ابزاری کلیدی برای حفاظت از منابع حیاتی کشور و تضمین تداوم خدماترسانی در شرایط بحران است. این رویکرد، با تلفیق دانش فنی، مدیریت ریسک و فناوریهای نوین، موجب کاهش خسارات، افزایش تابآوری و ارتقای امنیت ملی میشود. بنابراین لازم است اصول پدافند غیرعامل بهعنوان بخشی جداییناپذیر از طرحهای توسعه و بهرهبرداری از تأسیسات آبی مورد توجه جدی قرار گیرد.
دستورالعملهای اجرایی سازمان پدافند غیرعامل در زیرساختهای حیاتی(1402)
راهنمای فنی حفاظت و مقاومسازی تأسیسات آبرسانی وزارت نیرو، دفتر مدیریت بحران(1401)
پدافند غیرعامل و تابآوری زیرساختهای حیاتی کشور. انتشارات دانشگاه امام حسین(ع) یوسفی، م. (1400)
بررسی تهدیدات سایبری در سامانههای کنترل صنعتی صنعت آب. مجله فناوری و ایمنی حسینی، ع(1399)
| دستهبندی: | نشریه الکترونیکی آب بان شماره 44 (مهر 1404) |
| شماره مجله: | شماره 44 |
این صفحه را به اشتراک بگذارید
به این مجله امتیاز بدهید
