فشار روزافزون بر منابع آبی، بحرانی شدن بسیاری از آب‌خوان‌ها را در پی داشته است. الگوهای کنونی رشد شهری، صنعتی و کشاورزی بدون ملاحظات کمّی و کیفی منابع آب پیش رفته‌اند. افزایش نوسانات اقلیمی، دسترسی به منابع آب مطمئن را با مخاطره جدی مواجه کرده است.

در این میان نگاهی جدید به توسعه مبتنی بر آب صفر یک پارادایم نوین در مدیریت منابع آب است که هدف نهایی آن حذف کامل وابستگی به منابع آب شیرین بکر و تجدیدناپذیر در تمامی فرآیندهای توسعه است. این مدل بر پایه اصل «بستن چرخه آب» استوار است، به طوری که هیچ قطره آبی به عنوان فاضلاب یا پسماند از سیستم خارج نشده و تمامی نیازهای آبی از طریق کاهش مصرف، افزایش بهره‌وری، بازیافت و استفاده از منابع آب جایگزین تأمین می‌شود. بهینه‌سازی فرآیندها در صنعت، توسعه کشاورزی دقیق و هوشمند، ترویج استفاده از لوازم کاهنده مصرف آب در ساختمان‌ها، احداث تصفیه‌خانه‌های غیرمتمرکز و پیشرفته برای بازیافت آب خاکستری و سیاه، ایجاد شبکه‌های توزیع مجزا برای آب بازیافتی، سامانه‌های جمع‌آوری آب باران، استفاده از پساب تصفیه‌شده به عنوان یک منبع مطمئن،
راهکارهایی هستند  که تضمین امنیت آبی بلندمدت
و حفظ اکوسیستم‌های آبی را در پی خواهند داشت. 
توسعه آب صفر یک تغییر الگو از «مدیریت عرضه‌محور» به «مدیریت تقاضامحور» است. 
این مدل، آب را نه به عنوان یک منبع تمام‌شوندۀ مصرفی، بلکه به عنوان یک دارایی ارزشمند و قابل بازیافت در نظر می‌گیرد که باید در یک چرخه بسته، به طور پیوسته مورد استفاده قرار گیرد. 
توسعه آب صفر به مدلی از توسعه و برنامه‌ریزی اشاره دارد که هدف آن، حذف وابستگی به منابع آب شیرین محدود و حرکت به سمت یک چرخه بسته و پایدار آب است. در این مدل، تمامی طرح‌های توسعه‌ای—از صنعت و کشاورزی تا شهرسازی—ملزم می‌شوند تا نیاز آبی خود را عمدتاً از طریق کاهش مصرف، افزایش بهره‌وری، بازچرخانی حداکثری و استفاده از منابع آب نامتعارف تأمین کنند، به طوری که هیچ فشاری بر منابع آب زیرزمینی و سطحی وارد نیاورند.
تحقق این چشم‌انداز نیازمند عزم ملی، سرمایه‌گذاری استراتژیک در فناوری و فرهنگ‌سازی گسترده است.
توسعه آب صفر یک مقصد نهایی و ایده‌آل است، نه یک راه‌حل سریع و ساده. حرکت به سمت آن نیازمند یک برنامه گذار واقع‌بینانه، سرمایه‌گذاری تدریجی، آموزش و فرهنگ‌سازی مستمر و تقویت نهادهای حکمرانی است. شاید در عمل، هدف میانی ما نه «آب صفر» مطلق، بلکه «توسعه با وابستگی بسیار کم به منابع بکر آبی» باشد.

جواد محجوبی

مدیرعامل شرکت سهامی آب منطقه ای یزد