شفافیت به عنوان یکی از اساسی ترین اهرم های مبارزه با فساد، نقش چشم گیری در تقویت رابطه حکومت با مردم و به تبع آن افزایش سطح رضایت عمومی بر عهده دارد. آگاهی مردم از آن چه که در حکومت می گذرد، موضوعی نیست که مختص جوامع مدرن امروز باشد؛ بلکه در رویکرد دینی نیز به مفهوم شفافیت اشاره شده و امام علی (علیه السلام) همواره کارگزاران حکومتی را به رعایت این اصل سفارش می کردند. ایشان کارگزاران را از موانع ایجاد شفافیت آگاه و به آن ها هشدار می دادند گرفتار این گونه مسائل نشوند. شفافیت به‌عنوان موتور محرکه اصلاحات، می‌تواند نظام حکمرانی آب ایران را از حالت انفعالی و واکنشی به سمت نظام پیش‌گیرانه، مشارکت‌محور و تاب‌آور سوق دهد. تجربه‌های بین‌المللی نشان می‌دهد شفافیت حتی بیش از فناوری‌های نوین، در مدیریت پایدار آب مؤثر است. مدیریت آب پیچیده‌ترین حوزه حکمرانی است و بدون داده‌های شفاف و قابل اعتماد، محکوم به شکست است. در ادامه می توان مهمترین مصادیق شفافیت در حکمرانی آب را به شرح  زیر برشمرد:

تخصیص منابع: هنگامی که معیارهای تخصیص آب بین استان‌ها، بخش‌های کشاورزی، صنعت و شرب، و نیز بین بهره‌برداران مختلف، علنی نباشد، زمینه برای رانت‌خواری، اعمال نفوذ و توزیع ناعادلانه فراهم می‌شود. شفافیت، هر قطره آب را ردیابی‌پذیر می‌کند.

پروژه‌های عمرانی: هزینه‌ها، مقاطعه‌کاران، ارزیابی‌های زیست‌محیطی و توجیه فنی پروژه‌های عظیم انتقال آب یا سدسازی باید در معرض دید عموم و نهادهای تخصصی مستقل قرار گیرد. این کار از اجرای پروژه‌های غیرضروری یا پرخطر جلوگیری می‌کند.

قراردادها و مجوزها: انتشار عمومی کلیه قراردادهای برداشت از منابع آب زیرزمینی و سطحی، و نیز مجوزهای صادرشده، امکان نظارت اجتماعی بر بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان (از جمله صنایع و کشت‌و صنعت‌ها) را ایجاد می‌کند.

حسابرسی داخلی قوی: حسابرسی داخلی قوی، علاوه بر افزایش اتکای مدیریت دستگاه های متولی به صحت فرآیندهای داخلی، اعتماد عمومی را نیز تقویت می کند.

مشارکت در تدوین قوانین: زمانی که کشاورزان، صنعتگران و نمایندگان جامعه محلی به اطلاعات واقعی دسترسی داشته باشند، می‌توانند در طراحی سیاست‌های تعیین حق‌آبه، قیمت‌گذاری و الگوی کشت، شرکایی آگاه و مسئول باشند.

جمع‌بندی

در پایان به نظر نگارنده با اولویت قرادادن اقدامات زیر می توان مسیر اصلاح حکمرانی را آب را سرعت بخشید:

•          ایجاد سامانه یکپارچه ملی داده‌های آب با دسترسی آزاد

•          تصویب قوانین الزام‌آور برای انتشار اطلاعات حکمرانی آب

•          تقویت نقش سازمان‌های نظارتی و نهادهای عمومی غیردولتی

سعید مطهری

رئیس گروه حسابرسی داخلی