عدالت اجتماعی مفهومی گسترده است که به توزیع عادلانه فرصت‌ها، منابع و امکانات در میان آحاد اعضای یک جامعه اشاره دارد. این مفهوم فراتر از برابری (که به نام Equality شناخته می شود) است و بر انصاف (که به نام Equity معنی شده است) دلالت دارد؛ به این معنا افراد بر اساس نیازها و شرایط سهم عادلانه‌ای از منابع و ثروت را داشته باشند. عدالت اجتماعی مستلزم حذف تبعیض‌های ناروا، ایجاد زمینه برای رشد همه جانبه اقشار مختلف جامعه و تضمین حداقل‌های مربوطه برای آحاد مردم است. در دیدگاه اسلامی-ایرانی، عدالت اجتماعی ریشه در عدالت الهی دارد که قرار گرفتن هرچیز در جای خود و رعایت حقوق مادی-معنوی مردم چه برای نسل حاضر و چه برای نسل‌های بعدی را شامل می شود.
در میهن عزیزمان ایران که در کمربند خشک و نیمه خشک آب و هوایی قرار گرفته است، آب این مایع حیات نقشی بنیادین در امنیت غذایی، اقتصادی و اجتماعی ایفا می‌کند. با افزایش جمعیت و تغییرات اقلیمی، مدیریت منابع آب از رویکرد صرفا فنی-کارشناسی به یک موضوع با ابعاد اجتماعی و سیاسی تبدیل گردیده است. از این رو رویکرد "عدالت آب محور" به عنوان راهکاری برای تعادل بخشی میان نیازهای انسانی، اکولوژی و توسعه‌ای در سطح حوضه‌های آبریز مطرح می‌گردد. تحقق این امر مستلزم اتخاذ رویکردی جامع‌نگر و چندوجهی است که ابعاد و جنبه‌های مختلف فنی، اقتصادی و اجتماعی را شامل می‌شود. 
یکی از راهکارهای کلان برای دستیابی به عدالت آب محور در حوضه آبریز تغییر پارادایم از مدیریت عرضه به مدیریت تقاضا می‌باشد. این رویکرد با اصلاح (یا بهتر است بگوییم بهینه‌کردن) الگوی مصرف در بخش‌های مختلف کشاورزی، شرب و صنعتی می‌باشد. از نتایج این امر می‌توان به صیانت از حق‌آبه طبیعی رودخانه در پایین دست اشاره کرد که باعث جلوگیری از مشکلات جانبی دیگر مانند فرونشست می‌شود.
عدالت اجتماعی بدون ظهور و بروز و تبلور اراده‌ی ذی‌نفعان امکان تحقق نمی‌یابد. ایجاد سازوکارهایی مانند "انجمن‌های بهره برداری آب" که نمایندگان واقعی کشاورزان، صنایع و مردم محلی می‌باشند، متضمن آن است که تصمیمات گرفته شده در سطح حوضه آبریز پذیرش اجتماعی یافته و مشارکت جوامع محلی در مدیریت و نظارت در اجرای چنین طرح‌هایی را به همراه دارد.
همانگونه که اشاره شد، یکی از جوانب عدالت اجتماعی، عدالت بین نسلی است که با نگاه به آینده و حفظ و صیانت از منابع موجود برای نسل های آینده می باشد. از این رو رویکرد عدالت آب محور در حوضه آبریز باید به‌گونه‌ای باشد که منابع آبی موجود را برای آینده‌گان نیز حفظ و حراست کند.
عدالت آب محور در حوضه آبریز، تعادلی پویا میان اکوسیستم، اقتصاد و جامعه است. این امر نیازمند نگاهی فرابخشی براساس اصول توسعه پایدار و ارزش‌های ملی-مذهبی می‌باشد. با رعایت عدالت در توزیع و مصرف، می‌توانیم از بحران‌های آبی پیش‌رو جلوگیری کرده و امنیت و رفاه را برای تمامی هم میهنان عزیزمان در سرتاسر کشور را که شایسته‌ی بهترین‌ها هستند را متضمن شویم.

محمدمهدی ریاحی مدوار 
کارشناس مطالعات آبهای سطحی