هر سال در 13 اسفند، ایران روز ملی آب را گرامی میدارد؛ روزی برای تأمل در اهمیت حیاتی آب در زندگی، فرهنگ و تاریخ این سرزمین. آب نه تنها منبع حیات و کشاورزی بوده، بلکه در معماری، مهندسی و هویت اجتماعی ایرانیان نقشآفرین بوده است. این روز یادآور مسئولیت جمعی ما در حفاظت از منابع آبی و تداوم سنتهای خردمندانهای است که نیاکانمان برای مدیریت آب پدید آوردند.
در جایجای ایران، سازههای آبی برجستهای چون قناتها، باغهای ایرانی با سیستمهای آبیاری دقیق، سدهای سنگی کهن و آسیابهای آبی نقشآفرینانِ خاموشِ تاریخاند. قنات، این شاهکار مهندسی بومی، با شبکهای از کانالها و چاههای عمودی، میلیاردها لیتر آب را از دل کوهستان به دشتی و شهری خشک میآورد و نمونهای بیهمتا از مدیریت پایدار منابع زیرزمینی است. باغهای قدیمی و باغراهها نیز نشان میدهند که چگونه طراحی منظر و فضای شهری با بهرهگیری از جریان آب، آسایش اقلیمی و زیبایی را همزمان به ارمغان میآورده است. به عبارت دیگر، حیات شهری و کشاورزی ایران بر پایه شبکههای آبرسانی سازمانیافته استوار بوده است. سیستمهای هدایت آب، از کانالهای فرعی تا شاهقناتها و آبانبارها، علاوه بر تأمین نیازهای روزمره، پایه توسعه اقتصادی، فرهنگی و مذهبی جوامع محلی بودهاند. آیینها و رسوم مرتبط با آب نیز نمادی از احترام به این عنصر حیاتی و تلاش برای مدیریت عادلانه و آیندهنگر آن بودهاند.
تعیین روز ملی آب در تقویم کشور ایران، تلاشی نمادین برای جلب توجه عمومی و سیاسی به مسائل آب بوده است: بحرانهای کمآبی، کاهش منابع زیرزمینی، تغییر الگوهای بارش بهخاطر تغییر اقلیم و نیاز به مدیریت یکپارچه آب. انتخاب یک روز ملی فرصتی است برای آموزش همگانی، بازخوانی تجربههای تاریخی مدیریتی مانند قنات و آبانبار، و ترویج راهحلهای نوآورانه و بومیپایه که هم حفاظت از منابع را تضمین کند و هم عدالت دسترسی را تقویت نماید. روز ملی آب فراخوانی است برای بازآموزیِ تدابیر سنتیِ کارآمد، سرمایهگذاری در زیرساختهای پایدار، و همکاری میان دولت، نهادهای محلی و جامعه مدنی. پاسداشت میراث سازههای آبی تاریخی نه فقط تکریم گذشته است، بلکه منبع الهام برای راهکارهایی است که میتواند ما را در مواجهه با چالشهای آبی امروز و فردا یاری دهد. امروز، همانطور که نیاکانمان از خرد شیوههای آبیاری بهره بردند، ما نیز موظفیم با دانش نوین و احترام به میراث فرهنگی، آیندهای آبرسان و پایدار بسازیم.
سمیه سلطانی گردفرامرزی
عضو هیات علمی دانشگاه اردکان
| دستهبندی: | نشریه الکترونیکی آب بان شماره 49-50 (اسفند 1404 - فروردین 1405) |
| شماره مجله: | شماره 50 |
این صفحه را به اشتراک بگذارید
به این مجله امتیاز بدهید
