در دنیای پیچیده و متکثر ما، بحث درباره آب دیگر تنها یک بحث زیستشناختی یا جغرافیایی نیست؛ بحث آب، به یکی از بزرگترین چالشهای اخلاقی، سیاسی و حقوقی بشر تبدیل شده است: آیا آب حقی عمومی است یا کالایی برای معامله؟ از حق طبیعی تا حق انسانی، در روانشناسی بقا، آب اولین اولویت است. این ضرورت، مفهوم «حق بر آب» را شکل داده است. سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۲ رسماً اعلام کرد که دسترسی به آب سالم و کافی، یک حق بنیادین انسانی است که برای حفظ تمام حقوق دیگر انسانها ضروری است.
«آب برای همه» یعنی هیچ کودکی نباید به دلیل محل سکونت یا وضعیت اقتصادی، با بیماریهای ناشی از آب آلوده دستوپنجه نرم کند. این مفهوم، معنای عدالت اجتماعی را در تاریکترین لایههای فقر و محرومیت بازتعریف میکند. وقتی صحبت از آب برای همه میشود، سخن از رفع تبعیض میان مناطق شهری و روستایی، و میان کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه است.
برابری در دسترسی به آب، مستقیماً با مفهوم «فرصت برابر» گره خورده است. عدم دسترسی به آب، بزرگترین مانع در مسیر حرکت به سوی عدالت است. زمانی که یک کودک مجبور است ساعتها برای آوردن آب از مسافتهای دور زمان صرف کند، او فرصت رفتن به مدرسه را از دست میدهد. این یعنی از دست رفتن فرصت یادگیری و در نهایت، از دست رفتن آینده شغلی و اقتصادی.
دسترسی نابرابر به آب پاک، باعث ایجاد شکاف در سطح سلامت جامعه میشود. جوامع محروم با هزینههای سنگین درمان بیماریهای مرتبط با آب مواجهاند، در حالی که ثروت و توان آنها برای مقابله با این بحران تحلیل میرود.
در سطح کلان، کشاورزی و صنعت که ستونهای اقتصاد هستند، به شدت به مدیریت آب وابسته میباشند. توزیع ناعادلانه منابع آب میان بخشهای مختلف، میتواند منجر به بیعدالتی اقتصادی و افزایش شکاف طبقاتی شود.
چالش اصلی در قرن بیست و یکم، کمبود فیزیکی آب نیست، بلکه مدیریت ناعادلانه آن است. تقابل میان «آب به مثابه یک کالای تجاری» و «آب به مثابه یک حق عمومی» ، هسته اصلی تضادهای امروز است. وقتی آب به خصوصیسازی بیش از حد سپرده شود، مکانیسم بازار تعیین میکند که چه کسی میتواند زنده بماند یا رشد کند. در این حالت، برابری، قربانی سودآوری میشود. برابری در حوزه آب مستلزم آن است که سیاستگذاریها بر پایه نیازهای اساسی انسانی بنا شوند، نه صرفاً قدرت خرید. عدالت آبی یعنی: توزیع عادلانه منابع ، تضمین کیفیت( برابری تنها در «مقدار» نیست، بلکه در «کیفیت» نیز هست. حق داشتن آبِ تمیز، یک حق برابر است.)
و حفاظت از محیط زیست (عدالت میان نسلها) یعنی ما نباید با مصرف بیرویه امروز، فرصت زندگی و دسترسی به آب را از نسلهای آینده دریغ کنیم.
بنابراین میتوان گفت ؛ آب، مرزهای سیاسی، مذهب و نژاد را نمیشناسد؛ او تنها زبان زندگی را میگوید. اگر میخواهیم دنیایی با فرصتهای برابر بسازیم، باید از گلوگاه «عدالت آبی» عبور کنیم. رسیدگی به مسئله آب، تنها یک پروژه مهندسی یا مدیریت منابع نیست، بلکه یک تعهد اخلاقی برای بازگرداندن کرامت انسانی به میلیونها نفر است. تا زمانی که قطرهای از آب، تعیینکننده سرنوشتِ عدالت یا بیعدالتی باشد، ما هنوز به معنای واقعی کلمه، جامعهای برابر و عادل نخواهیم بود.
جواد محجوبی
مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره شرکت سهامی آب منطقه ای یزد
| دستهبندی: | نشریه الکترونیکی آب بان شماره 49-50 (اسفند 1404 - فروردین 1405) |
| شماره مجله: | شماره 50 |
این صفحه را به اشتراک بگذارید
به این مجله امتیاز بدهید