یزد استانی کویری با اتکای تاریخی به منابع آب زیرزمینی (قنوات و چاهها) است و با چالشهای جدی چون فرونشست زمین، خشکیدن قنوات، کاهش شدید آبدهی چاه ها، بیلان منفی و کسری شدید مخازن آب زیرزمینی روبرو است.
توسعه پایدار این استان، وابستگی و ارتباط مستقیم به پایداری منابع آب ناپیدای زیرزمینی دارد. 
«اجتماعی شدن آب» در یزد، تنها مسیر بالقوه پایدار برای آینده است. دقیقاً یعنی واگذاری مسئولیت مدیریت و حفاظت از آب به خودِ مردم، جوامع محلی، کشاورزان و ذینفعان. 
هدف اصلی، تغییر نگاه از «دولت، مسئول و تأمین کننده» به «مردم، بهره بردار و مسئول» است.
این رویکرد از این باور نشأت میگیرد که دولت به تنهایی قادر به کنترل برداشتهای بیرویه از منابع آب زیرزمین و اجرای قوانین نیست. بنابراین، کلید حل بحران، در آگاهسازی و توانمندسازی جوامع محلی برای مدیریت پایدار منابع محدودشان دیده میشود.
ایجاد حس مالکیت و مسئولیت توامان کلید پایداری بلندمدت است.
«اجتماعی شدن آب» در یزد با چند تهدیدجدی روبروست که آن را به مراقبت دائمی نیازمند کرده است: تا زمانی که معیشت بخش بزرگی از مردم به کشاورزی سنتی و پردرآمد (مانند پسته) وابسته باشد، هرگونه توافق اجتماعی برای کاهش برداشت، شکننده خواهد بود. کشاورز در نبود منبع درآمد جایگزین، حتی با وجود آگاهی، ناچار به برداشت بی رویه است. یکی از عوامل ناپایداری، وجود چاههای غیرمجاز ( خصوصا در محیط های صنعتی) است که خارج از هرگونه توافق جمعی عمل میکنند و زحمات تشکلهای مردمی را بی اثر میسازند. ضعف در برخورد قاطع و عادلانه با آنها، اعتماد اجتماعی را از بین میبرد.
از طرفی «اجتماعی شدن»، مصرف را مدیریت میکند، اما اگر سفره آب زیرزمینی در اثر خشکسالی و تغییر اقلیم دیگر توان تغذیه نداشته باشد، مدیریت یک منبع رو به اتمام، صرفاً «مدیریت بحران» است نه «پایداری». طرحهای تغذیه مصنوعی و آبخوانداری که گاه خودِ مردم در آن مشارکت دارند، برای پایدار ماندن این چرخه حیاتی اند. آخرین چالش و تهدید در این مسیر تعارض بین وضعیت آب با سیاستهای کلان توسعه است که اگر پیام صادر شده متناقض باشد، تلاشهای مردمی را خنثی میکند و آنها را بدبین میسازد.

همانگونه که ذکر شد «اجتماعی شدن آب» در یزد، تنها مسیر بالقوه پایدار برای آینده است، اما هنوز یک «فرایند» به شدت شکننده و در ابتدای راه است که پایداری اش تضمین شده نیست.
پایداری آن در گرو یک سه ضلعی حیاتی است: توانمندسازی واقعی مردم، ارائه راه حلهای معیشتی جایگزین و ملموس
و حاکمیت قانون بدون تبعیض.
اگر این سه عنصر در هم تنیده شوند، تجربه تاریخی یزد در مدیریت جمعی قنات میتواند در قامتی مدرن احیا شود و به الگویی برای دیگر مناطق خشک ایران تبدیل گردد. در غیر این صورت، صرفاً به یک عنوان زیبا برای طرحهایی ناکارآمد در برابر عطش توسعه و معیشت تقلیل خواهد یافت.

جواد محجوبی
مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره شرکت سهامی آب منطقه ای یزد