1-مدیریت مشارکتی

هدف مدیریت مشارکتی تغییر این پارادایم است. در این دیدگاه منبع آب، یک دارایی مشترک است که همه بهره‌برداران در سود و زیان آن شریک‌اند. اگر سفره آب خشک شود، همه کشاورزی یک منطقه با هم نابود خواهد شد. این موضوع نه تنها در بخش کشاورزی بلکه در سایر بخشها نیز تاثیر جدی می گذارد. الینور اوستروم  اولین زن برنده جایزه نوبل اقتصاد طی یک مطالعه گسترده راهکاری نشان داد که جوامع محلی با رعایت قواعدی میتوانند به مدیریت پایدار آب برسند. گامهای این قواعد شامل تعیین مرزی بندی محدوده به طور دقیق و بهره برداران، تطابق قوانین با شرایط محلی و بومی، مشارکت دادن جوامع محلی در تصمیم گیریها، نظارت چند لایه و فعال از نزدیکترین لایه به منابع تا بالاترین سطح حاکمیت، جریمه مرحله ای متخلف و مکانیسمهای حل اختلاف سریع و کم هزینه است. با رعایت مراحل ذکر شده این امید وجود دارد که تراژدی منابع مشترک در هر منطقه ای حل شود.
2- حسابداری آب و شفافیت اطلاعات
یکی از مهمترین اقداماتی که می بایست در مدیریت مصرف آب انجام شود، حسابداری هرچه دقیقتر آب است. با توجه به نوع برداشت و ابزاری که در دست داریم می بایست همواره میزان برداشتها و سطح تراز آبخوانها اندازه گیری و محاسبه شود. یعنی ما باید بدانیم چقدر موجودی داریم و چه مقدار مجاز به برداشت هستیم و به نحوی حرکت کنیم که بتوانیم آبخوانها را به تعادل برسانیم و در گام بعد احیا نماییم. 
3-تدوین چارچوب مشخص و اجرای آن با هدف حفاظت از منابع آب
در بخش قبل تاکید شد که مرزها باید به صورت دقیق مشخص شوند. یعنی هم حدود منابع و هم بهره برداران باید به صورت دقیق تعیین شده باشند. در ادامه باید چارچوب مشخصی برای حفظ منابع آب تعیین شود و به آن اصول پایبند باشیم. در ادامه به این چارچوب اشاره می شود.
1-3-تعیین میزان برداشت آب
2-3-تعیین میزان آب قابل برداشت از سفره برای احیا و تعادل بخشی آبخوان
3-3- آشنایی با روشهای کاهش برداشت، مدیریت مصرف آب و اجرای آن به صورت مرحله و گام به گام
4-3-بروز بودن اطلاعات در به کارگیری روشهای نوین آبیاری و بهره گیری از تجربیات کشاورزان موفق
5-3-اطلاع رسانی و آگاهی بخشی به صورت پیوسته در خصوص وضعیت منابع آب، مصارف و ترویج روشهای نوین آبیاری
6-3- تشکیل صندوق های حمایت از منابع آب زیرزمینی با هدف توسعه روشهای نوین آبیاری
4-ارزیابی فصلی و سالانه اقدامات و مستند سازی
ارزیابی اقدامات انجام شده مهمترین مرحله می باشد. با انجام اقدامات باید حد تاثیر بر جبران کسری سفره های آب زیرزمینی مشخص شود. اگر تاثیر ناچیز بوده دلیل آن باید مشخص شود. نباید اقدامات بدون ارزیابی مناسب مدام تکرار شوند. همچنین می بایست اقدامات مناسب مستند شوند تا  سایر کشاورزان بتوانند از آنها بهره ببرند یا اگر در منطقه ای یک کشاورز دارای تجارب موفق است آنرا به همه اعضای تشکل آموزش داد.
5-اولین گام چیست؟
مدیریت منابع آب یک مسئله بین بخشی و بسیار پیچیده است که همین مسئله شروع آنرا بسیار دشوار میکند. وجود چارچوبهای قانونی و عدم انعطاف آنها این مسئله را پیچیده تر کرده است. اما اگر به این باور برسیم که تنها حافظان منابع آب در هر منطقه ای خود بهره برداران آن منطقه هستند، مهمترین گام مدیریت مشارکتی برداشته شده است. 

سیدعلی اوهب
مدیر مشارکتهای مردمی و طرحهای زودبازده